تابستان ایران با دمای بالای ۴۰ درجه، ترافیک سنگین و مسافتهای طولانیِ سفر، فشار زیادی به سیستم خنککاری خودرو وارد میکند. اگر فقط یکی از اجزای این چرخه—از رادیاتور تا سنسور دمای آب—دچار نقص شود، عقربهٔ آمپر بهسرعت بالا میرود و باعث جوش آوردن خودرو میشود در ادامه ۱۰ دلیل اصلی جوش آوردن موتور را مرور میکنیم و برای هر کدام راهکار عملی پیشنهاد میدهیم تا تابستان را بیدردسر و بدون جوش آوردن موتور پشت سر بگذارید.
۱) کمبود یا کهنگی مایع خنککننده (کولانت)
چرا اتفاق میافتد؟ تبخیر تدریجی آب و نشتهای کوچک از واشرها سطح کولانت را پایین میآورد. کولانت کهنه هم نقطهٔ جوش پایینتری پیدا میکند و نمیتواند انتقال حرارت مؤثر داشته باشد و میتواند باعث جوش آوردن موتور شود.
راه پیشگیری:
- حداقل هر ۱۰ هزار کیلومتر سطح مخزن انبساط (Expansion Tank) را چک کنید.
- هر دو سال یکبار تخلیه و شستوشوی مدار خنککاری و شارژ مخلوط ضدیخ تابستانی (۴۰٪ اتیلنگلیکول + ۶۰٪ آب دییونیزه(آب مقطر)) را در برنامه داشته باشید.
- افزودن فقط آب به سیستم را فراموش کنید؛ نسبت رقیق میشود و نقطهٔ جوش تا ۱۰ °C پایین میآید.
۲) خرابی ترموستات
نقش ترموستات: تنظیم مسیر جریان آب بین بلوک موتور و رادیاتور. اگر در گرما قفل بسته یا نیمهباز بماند، آب بین سیلندرها میچرخد و خنک نمیشود و باعث جوش آوردن موتور میشود.
پیشگیری / رفع:
- علائم خرابی: بالا رفتن ناگهانی آمپر و افت دوباره پس از سرعت گرفتن؛ یا دمای پایین غیرطبیعی در زمستان (گیرکردن در حالت باز).
- هر ۶۰ هزار کیلومتر ترموستات را با نمونه اصلی تعویض کنید؛ از انواع Low Temp (دما پابین مثل 75) مخصوص مناطق گرم میتوان برای برخی موتورهای TU5 و EF7 و خصوصا XU7 استفاده کرد، اما مصرف سوخت در زمستان کمی بالا میرود.
۳) گرفتگی پرههای رادیاتور
گرد و خاک جادهای، پرز گیاهان و حشرات روی شبکهٔ آلومینیومی رادیاتور مینشیند و جریان هوا را مسدود میکند.
راهکار:
- ماهی یکبار با فشار ملایم آب از پشت به جلو بشویید (از بخار شوی صنعتی دوری کنید؛ پرهها تاب برمیدارند).
- در جادههای خاکی بعد از سفر، یک مسواک نرم و آب کفدار بهکار ببرید.
- اگر بالای ۳۰٪ پرهها آسیب دیده باشد، تعویض رادیاتور بهصرفهتر از جوشکاری و یا سیخ زدن است.
۴) ایراد در فن خنککننده یا رلهها
فن برقی رادیاتور با فرمان ایسیو و با توجه به سنسور دما (ECT) روشن میشود. خرابی موتور فن، فیوز سوخته یا رلهٔ چسبیده باعث میشود سیستم خنک کاری به درستی نتواند عمل کند و باعث جوش آوردن موتور شود.
پیشگیری:
- در دور آرام (Idle) صدای فن را گوش کنید؛ در بیشتر خودروها دو دور فن وجود دارد.
- با دیاگ ساده پارامتر دمای Fan On/Off را بخوانید (معمولاً ۹۷ °C و ۱۰۲ °C). اگر دما از ۱۰۵ گذشت و فن ساکت بود، تست مستقیم ۱۲ ولت روی سوکت انجام دهید.
- موتور فن را بیش از ۱۲۰ هزار کیلومتر کارکرد تعویض کنید؛ زغالها ساییده میشود و جریان بالا میکشد.
۵) نشتی سیستم خنککاری
شیلنگها، واشر سرسیلندر، واترپمپ یا رادیاتور ممکن است بخار یا قطرهٔ آب بدهند. کوچکترین نشتی در گرما بهسرعت حجم مایع را کم میکند.
روش تشخیص:
- صبح زود لکههای سبز/صورتی زیر خودرو را بررسی کنید.
- تست فشار (Pressure Test) با پمپ دستی؛ سیستم باید ۱۵ دقیقه فشار ۱ بار را نگه دارد.
رفع:
- ترکهای شیلنگ را با بست فلزی موقتاً نگه دارید، ولی در اولین فرصت تعویض کنید.
- چسبهای فوری مخصوص رادیاتور فقط برای رسیدن به تعمیرگاه مناسباند.
۶) خرابی واترپمپ (پمپ آب)
پره پلاستیکی واترپمپ در موتورهای جدید (مانند خودروی شاهین) ممکن است بشکند یا لق بزند. نشتی آب از سوراخِ نشتی (Weep Hole) هم نشانهٔ آببندی نامناسب است.
راهکار:
- هنگام تعویض تسمه تایم، واترپمپ را هم عوض کنید (هر ۶۰–۹۰ هزار کیلومتر).
- به صدای جیغ یا ساییدگی از سمت تسمه دقت کنید؛ محور خشکشده باعث دمای بالا و نشتی میشود.
7) استفاده از کولر در ترافیک سنگین
کمپرسور کولر گرمای اضافی به رادیاتور کندانسور منتقل میکند. در ترافیک، جریان هوا کم است و دمای موتور بالا میماند.
پیشگیری:
- در شیب تند یا ترافیک تابستانی کولر را روی دور متوسط و مد «Circulate» بگذارید.
- اگر دما به مرز قرمز رسید، کولر را خاموش و شیشه را باز کنید تا بار از موتور برداشته شود.
۸) بار اضافه و رانندگی سربالایی
وزن زیاد، بار سقفی یا یدک، بار حرارتی روی موتور و گیربکس را دوچندان میکند. همچنین در سر بالایی درجا (سرعت پایین ولی دور موتور بالا) پمپ آب دور کمی میزند و خنککاری کند میشود.
راهنمایی عملی و جلوگبرب از جوش آوردن موتور:
- تا حد امکان بارتان را سبک کنید؛ هر ۵۰ کیلو وزن اضافی میتواند ۲–۳ °C به دمای مایع اضافه کند.
- از دندهٔ پایین با دور موتور حدود ۳۰۰۰ rpm در سربالایی استفاده کنید تا واتر پمپ به گردش بیشتر آب کمک بیشتری کنند.
۹) سنسور دمای معیوب یا نشانگر اشتباه
گاهی موتور جوش نمیآورد ولی سنسور یا نمایشگر دما اطلاعات نادرست مخابره میکند و راننده دیر متوجه افزایش دما میشود.
پیشگیری:
- با دیاگ مقدار دمای ECU (ECT) را با دماسنج لیزری روی بدنهٔ ترموستات مقایسه کنید؛ اختلاف بیش از ۵ °C نشانهٔ خطا است.
- نشانگر آمپر را هر ۵ سال یکبار کالیبره یا تعویض کنید.
۱۰) تنظیم نبودن مخلوط هوا-سوخت (Lean Mixture)
موتورهایی که خیلی با پاشش کم سوخت (Lean) کار میکنند دمای احتراق بالاتری دارند. در تابستان این گرما به پیستون و سرسیلندر منتقل میشود و میتواند باعث جوش آوردن موتور شود.
عوامل رایج: سنسور اکسیژن معیوب، نشتی هوا بعد دریچه گاز، فیلتر بنزین گرفته.
راهکار:
- کدهای خطای P0171 یا P0174 را جدی بگیرید.
- فیلتر بنزین و هوای خودرو را بهموقع تعویض کنید.
- اگر ریمپ Stage دارید، AFR را روی 12.8–13.2 در بار بالا نگه دارید تا احتراق خنکتر شود.
نکات فوری هنگام بالا رفتن آمپر
- کولر را خاموش و دور گردش واتر پمپ با کمی گاز بالا ببرید (دنده خلاص + ۳۰۰۰ rpm).
- در اولین مکان ایمن توقف کنید، کاپوت را باز بگذارید اما رادیاتور را ناگهانی با آب سرد خیس نکنید؛ انقباض ناگهانی منجر به ترک سرسیلندر میشود.
- بعد از خنکشدن نسبی، مخزن انبساط را آهسته باز کنید و ترجیحاً کولانت آماده اضافه کنید (نه آب لوله کشی).
- اگر نشتی یا بخار شدیدی دیدید، خودرو را یدککش کنید؛ ادامهٔ حرکت ممکن است به واشر سرسیلندر صدمه بزند.
جمعبندی
جوش آوردن موتور اغلب نتیجهٔ یک عیب کوچک و بهظاهر بیاهمیت است که در تابستان تشدید میشود. با نگهداری پیشگیرانه—از چک سطح کولانت تا سرویس فن—و سبک رانندگی مناسب (خاموشکردن کولر در سربالایی و ترافیک، دور موتور کافی)، میتوانید ریسک داغی بیشازحد و جوش آوردن موتور را تا حد زیادی کاهش دهید. قبل از شروع فصل گرما، چکلیست جلوگیری از جوش آوردن موتور را مرور کنید:
- سرویس کامل خنککننده و تعویض ترموستات
- شستوشوی رادیاتور و اطمینان از سلامت فن
- آزمون فشار سیستم و رفع نشتیهای ریز
- بازدید واترپمپ و تسمهها
- بررسی کدهای خطا و مخلوط سوخت
با رعایت همین چند نکته، سفرهای تابستانی شما با خیالی آسوده و بدون توقف و جوش آوردن موتور خواهد بود. سفرهای خنک و امنی برایتان آرزو میکنیم!
برا مطالعه بیشتر میتوانید به سایر مقالات سایت ما و یا سایت دوم ما مراجعه کنید
